De spoorpont over het IJ

De spoorpont over het IJ in AmsterdamBron: AGA museum

De spoorpont over het IJ in Amsterdam
Bron: AGA museum

Spoorpont
Vanuit de Rietlanden werd het raccordement Distelweg aan de overkant van het IJ bediend. Deze bediening vond plaats met een zg. spoorpont.

Omdat het raccordement Distelweg niet per spoor bereikbaar was bracht de HSM in 1914 een goederenpont in de vaart om wagens over te zetten vanaf de Rietlanden. Na de Tweede Wereldoorlog heeft dit vervoer in de jaren vijftig en zestig een grote vlucht genomen en werden achtereenvolgens de nieuwe Spoorpont II en III in de vaart gebracht. Op de eerste overtocht van de dag ging er een locomotor mee voor het rangeerwerk op het raccordement; met de laatste vaart keerde deze terug naar de Rietlanden. Door de verplaatsing van de fabrieken liep het aantal te vervoeren wagens terug en werd deze unieke vorm van spoorvervoer op 28 april 1983 beëindigd.

Eén van mijn eerste klussen was het kotteren van schroefassen. Dat was heel primitief, maar daar hebben we nog wat verbetering in aangebracht. Dat was voor een spoorpont, daar hebben we er twee van gemaakt. Die voeren van de Distelweg in Amsterdam-Noord naar de overkant met een trein. Dat schip was 50 mtr. lang en de motor stond in het midden. Zo’n as moet heel exact aansluiten dus moet je een manier voor het kotteren verzinnen om precies op nul uit te komen. De boten zelf zijn bij de scheepswerf Vooruit gemaakt.

Spoorwegpont

Spoorwegpont vanaf de Distelweg rond 1930.
Bron: AGA museum

Spoorpont 2 met goederenwagons aan boordBron: AGA museum

Spoorpont 2 met goederenwagons aan boord
Bron: AGA museum

In aanaanbouw

In aanaanbouw, aansluiting Distelweg met de pont. Bron: AGA museum

Maar de firma ging failliet. En het bedrijf werkte veel voor Holland Launch met Willem Zwolsman, een keiharde zakenman. Hij werkte voor Kromhout motoren, maar als hij een motor verkocht liet hij er meestal meteen een schip omheen bouwen. Dat viel slecht bij Kromhout en in 1950 is hij in Zaandam begonnen met een ontwerpbureau samen met zijn zoon Jan en een neef Klaas Jan Zwolsman, een uitstekend scheepstekenaar.

In 20-2-1957 werd spoorpont 1 vervangen door Spoorpont 2 . Deze was ontworpen door bouwbureau De Groot uit Bloemendaal en gebouwd door scheepswerf Vooruit te Zaandam. Laadvermogen 275 ton, wagengew; 65 ton . Uitdienst 1969 of 1970 . Snelheid 8 knopen, 2 schroeven die onafhankelijk gebruikt werden, de 2 roeren ( aan beidezijde 1 ) zijn met elkaar gekoppelt. Spoorpont 2 kreeg uitbreiding door spoorpont 3.
In de huidige wijk Sporenburg, tussen de ertskade en panamakade lag voorheen het spoorweg rangeerterrein Amsterdam Rietlanden. Op de kopsekant van deze wijk was de aanlegsteiger van de spoorpont ( verlengde hengelstraat ). De pont voer dan naar de pontsteiger Distelweg. De sporen lagen in de Distelweg en Asterweg. De bedrijven die daar bedient werden waren; Zuurstof & acetyleen Electrozuur; fabr; Harmsen Steenhouwerij; Du Croo & Brauns; Chemie Ketjen; Ned Plantenboter Fabriek; verder kleinere bedrijven via de los-en laadweg . Op de eerste pont gingen 2 goederenwagens en een locomotor ( Kleine diesel-elektrische locomotief, max snelheid 30 Km/u ). Daarna naar behoefte ,maar het aanbod was soms zo groot dat de beide ponten tussen 6 en 12 uur constant werk hadden met lading naar noord en middags/avonds alles weer retour.
De ponten hadden een nautische bemanning van de NS dochter Rederij Koppe. Het rangeerwerk werd door NS personeel gedaan.

Er deed zich een verhaal de ronde, dat op een goede dag de pont niet aan de pontsteiger kon komen om te laden . Het water in het IJ was gedaald, maar dit kon de reden niet zijn. Bij nader onderzoek door een duiker, ontdekte deze dat er een goederenwagen onder water lag. Na de berging van deze wagen en de controle van het wagennummer, bleek dat deze wagen al jaren/jaren zoek was. Als beveiliging van de spooraansluiting was er terplaatse een appart wissel met een stop-ontsporingsblok geplaatst . Maar waar gewerkt wordt worden er soms fouten gemaakt !

Pont aan het eind van de Distelweg, 1953.Bron: AGA museum

Pont aan het eind van de Distelweg, 1953.
Bron: AGA museum

Distelwegveer voor auto’s
Voorts was er nog sinds 1957 het Distelwegveer, waarmee tot 30 maart 2007 ook auto’s konden worden overgezet: van de Tasmanstraat (Oude Houthaven) in het toenmalige stadsdeel Westerpark, thans stadsdeel West, naar de Distelweg in Amsterdam-Noord. Hier werden de laatste twee nog aanwezige grote ponten ingezet. Op 21 november 2006 heeft de gemeente Amsterdam besloten om dit veer te laten vervallen. De reden hiervoor was dat dit veer nog van voor de tijd van de tunnels dateerde en derhalve nog steeds auto’s en vrachtauto’s vervoerde. Het Distelwegveer had tevens een functie als route voor gevaarlijke stoffen. Eind december 2006 besloot het college van B&W het veer te behouden voor voetgangers en fietsers.

Veerpont van rederij Boekel,  12 mei 1938 (met dank aan Wim de Graaf ). De arbeiders van Electrozuur staken zo he IJ over.Bron: AGA museum

Veerpont van rederij Boekel, 12 mei 1938 (met dank aan Wim de Graaf ). De arbeiders van Electrozuur staken zo he IJ over.
Bron: AGA museum

Bijna zeventig jaar was er een pontverbinding voor goederenwagens waarmee bedrijven in Amsterdam Noord een verbinding met het landelijke spoorwegnet werd geboden. Ook voor Electrozuur, die een serie artikelen over het rail vervoerden, was deze verbinding van groot belang.

Een heel uitgebreide artikel met veel foto’s kunt u vinden op de website van AGA museum.
 
 
Bron: www.aga-museum.nl
 
lijn
 

Gerelateerde artikelen
Buiksloterham
Disteldorp