Koolborstels in Noord

Wij wagen een sprong over het IJ, naar de Spijkerkade in Amsterdam Noord.

De eerste steen werd gelegd door Hendrik MorelisseFoto: Ruud Slagboom

De eerste steen werd gelegd door Hendrik Morelisse
Foto: Ruud Slagboom

Een weidse naam voor een kort geleden nog doodlopend zijstraatje van de Meeuwenlaan. Hier lag tot midden jaren negentig de Spijkerhaven, door zijn ruimtelijkheid van voldoende allure voor het bedrijf van Jan Morelisse op nummer 5, dat na een bescheiden begin in een kelder uitgroeide tot miljoenenzaak.

Morelisse startte zijn “Speciale werkplaatsen voor reparatiën aan Electromotoren, Dynamo’s, en Electromedische Instrumenten, o.a. Röntgentoestellen enz.” in 1917 op Jacob van Lennepkade 428. Zoon Hendrik van vijf legde in februari 1931 voor het nieuwe bedrijfspand in Noord de eerste steen (die er nog zit). Hendrik vandaag: “In de perioden dat er weinig te repareren was, ging mijn vader zelf apparaten bouwen. Lastransformatoren, die werden verkocht via Loosco (van de zuurstofflessen). Na de oorlog steeg de vraag en waagde hij de sprong naar eigen verkoop.”

Daarvoor werd ook het pand in Noord al snel te klein. Zoon Hendrik leidde vanaf 1947 een nieuwe vestiging in Edam; later verrees in Hoorn een fabriek van 7000 m2. “We leverden aan Werkspoor, aan alle scheepsbouwers van ADM tot Rijn-Schelde, en ontwikkelden gespecialiseerde lasapparatuur, zelfs voor atoomcentrales.” Morelisse deed ook goede zaken met industriële koolborstels. “Dat waren miljoenencontracten, zoals met de Zwitserse spoorwegen. Ik was altijd op reis.”

De koolborsteltak werd verkocht toen het met grafietleverancier Union Carbide na de beruchte giframp in Bhopal (in december 1984) bergafwaarts ging en de benodigde grondstof voortaan van de Britse concurrent van Morelisse zou moeten komen. Later werd de rest van Morelisse Holding afgestoten, deels via ‘management buy-outs’. Hendrik: “Bijna alle onderdelen bloeien nog volop – onder nieuwe namen.”

Het pand aan Spijkerkade 5 - Bron; Beeldbank Amsterdam

Het pand aan Spijkerkade 5
Bron: Beeldbank Amsterdam

Jan Morelisse bleef tot in de jaren zestig reparaties uitvoeren in Noord. De eigen productie ging inmiddels voor: “Alle goeie mensen haalden we naar Edam,” aldus een van de verklaringen van Hendrik Morelisse waarom het werk aan de Spijkerkade uiteindelijk werd stopgezet.

Dit artikel is eerder verschenen in het blad Ons Amsterdam. Het artikel is geschreven door Martin Harlaar, Richard Hengeveld, Jan Pieter Koster & Anne Roos en is gepubliceerd in februari 2001.

 
 
Bronnen: Ons Amsterdam
 
lijn