Scheepswerven Bernhard

Lijnbaansgracht
In 1855 koopt Harmen Bernhard, scheepstimmerman uit Sloten N-H, de werf ‘De Jaagschuit’ gelegen aan de Looijerssloot, direct achter de Derde Weteringdwarsstraat, vlak naast de Weteringkerk, te Amsterdam. Hij hernoemt de werf in Scheepswerf Het Jagt, later ‘Het Jacht’. Het terrein werd spoedig, door aankoop van de panden in de Derde Weteringdwarsstraat, uitgebreid met de aanliggende tuinen van die panden.

Plattegrond van de werf aan de LooijersslootBron: Beeldbank Amsterdam

Plattegrond van de werf aan de Looijerssloot
Bron: Beeldbank Amsterdam

Rond 1869 verloor de Looierssloot de directe verbinding met de Vijzelgracht. Hierdoor heeft de werf geen last meer van passerende scheepvaart, wat voor een werf niet ongunstig is. Ook werd het terrein van de voormalige Stratenmakers werf, waar een deel van de activiteiten zich afspeelden, nu via land beter bereikbaar. Reeds in 1872 worden de plannen voor de bouw van een grotere loods met twee boven verdiepingen ingediend. Niet veel later verrijst er aan de Lijnbaansgracht een woonhuis annex kantoor van 3 verdiepingen met zolder en souterrain. Tussen het pand op 304 en de reeds bestaande bebouwing ligt dan de toegang tot de werf.

Behalve zolderschuiten/dekschuiten bouwde men ook boeiers (zowel in hout als ook in staal), spiegeljachten en kieljachten.
Naar men zegt begon Bernhard hier, naast alle andere activiteiten, rond 1870 met de bouw van schuiten met een verhoogde laadvloer, de zolder, opdat het laden en lossen meer op gelijk niveau met de kades kon geschieden.

In 1880 overlijdt Harmen Bernhard. De werf wordt door zijn zoon Nicolaas Adrianus overgenomen. Al spoedig begint men dan met de bouw van ijzeren schepen. (Waaronder het in 1885 ontworpen kieljacht Yum-Yum. Volgens sommige bronnen van hout, volgens anderen waaronder Ir. J. Vermeer van staal. ) Verder vormt de verhuur van diverse schuiten een belangrijk deel van de activiteiten. De firma blijft echter onder de oude naam H. Bernhard opereren.

Scheepsbouwwerf "Bernard", 1922Bron: Beeldbank Amsterdam

Scheepsbouwwerf “Bernard”, 1922
Bron: Beeldbank Amsterdam

Nieuwendam
De ruimte aan de Looijerssloot in Amsterdam liet weinig uitbreiding van activiteiten toe. Reeds in 1899 wist Bernhard de terreinen van de NV. Meursing aan de Grote Haven te Nieuwendam te verwerven. Deze werf werd net als de werf aan de Looijerssloot het Jacht genoemd. Het geheel stond op naam van H. Bernhard. In 1900 liepen daar reeds de eerste schepen van stapel.

In 1902 is de Maatschappij voor Scheepsbouw en Verhuring van Vaartuigen voorheen H. Bernhard opgericht, later werd dit een NV. Deze firmanaam blijft tot ca. 1913 gehandhaafd. Daarna wordt het Firma H. Bernhard Nz.

Rond 1909 opent men de werf ‘De Overtoom’ te Oostzaan. In 1914 komt een jongere broer Nicolaas Adrianus junior de zaak versterken. Als rond 1915 N.A. Bernhard sr. zich uit het bedrijf terugtrekt nemen de halfbroers Harmen en Nicolaas Adrianus jr. de zaken over. Naar men zegt wordt in 1916 het bedrijf gesplitst. ‘Het Jacht’ komt dan geheel in handen van Harmen Bernhard, terwijl Nicolaas Adrianus zich over de werf te Oostzaan ontfermt.

Ook te Nieuwendam bouwt men allerhande vaartuigen. Het aantal dekschuiten dat gebouwd wordt blijft echter groot en ook daar blijft men dekschuiten verhuren. Vanaf 1950 ontstaat er verschuiving in het transport over water. Meer goederen worden direct vanuit de zeeschepen naar de afnemers getransporteerd. De functie van Amsterdam als stapelplaats neemt af. Het vervoer over de weg neemt toe. Als eind jaren zestig ook de opdrachten van de Stadsreiniging Amsterdam afnemen wordt het voor de werven moeilijk de zaak draaiende te houden. De werf in Nieuwendam sluit in 1973.

Scheepswerf "Bernard" in NieuwendamBron: Beeldbank Amsterdam

Scheepswerf “Bernard” in Nieuwendam
Bron: Beeldbank Amsterdam

Scheepsbouwwerf "De Overtoom" van Bernard, 1920Bron: Beeldbank Amsterdam

Scheepsbouwwerf “De Overtoom” van Bernard, 1920
Bron: Beeldbank Amsterdam

Scheepsbouwwerf "De Overtoom" van Bernard, 1920Bron: Beeldbank Amsterdam

Scheepsbouwwerf “De Overtoom” van Bernard, 1920
Bron: Beeldbank Amsterdam

Oostzaan
Ook te Oostzaan aan de Oostzanerdijk 19, vlak bij de sluis, ontwikkelt N.A. Bernhard senior activiteiten. Hier koopt hij in 1909 een reeds bestaande werf, de scheepswerf Wilhelmina van Van Dongen, en noemt die De Overtoom. Volgens meetbrieven lopen daar in 1910 de eerste schepen van stapel. Volgens die zelfde meetbrieven gaan de nieuwbouwactiviteiten door tot 1914. Vanaf 1914 tot 1916 lijkt de werf verhuurd te zijn aan de firma Seijmonsbergen, een collega dekschuitenbouwer.

Op 21 februari 1916 komt de scheepswerf in handen van N.A. Bernhard junior. Nieuwbouwactiviteiten laten, getuige de beschikbare meetbrieven, echter tot 1920 op zich wachten. Reden hiervoor is waarschijnlijk de grote overstromingen van 1916 en de slechte economische situatie met voedseltekorten in 1917 en 1918. Ook schijnen er in die tijd nieuwe loodsen geplaatst te worden.

Ook op de Overtoom worden veel dekschuiten gebouwd, maar daarnaast lopen er ook sleepboten, overzetveren, passagiersscheepjes voor de lijn- en beurtvaart en dergelijke van stapel. De werf weet ongeschonden en zonder besmet werk te verrichten de Tweede Wereldoorlog door te komen. In 1956 gaat de werf over op de volgende generatie Chris Bernhard. De eerste tijd gaat het goed, men denkt zelfs aan uitbreiding van de werf met een dwarshelling, die dan aan de overzijde gelegen zou zijn. Het vaarwater naar de werf zou daarvoor wel aangepast dienen te worden. Men heeft dan circa 15 man personeel in dienst. Als het midden jaren zestig echter steeds slechter met de scheepsbouw gaat en de werf aan zijn maximale capaciteit, wat de afmetingen van de vaartuigen betreft, raakt, ontstaan er problemen.

Men kan dekschuiten tot ca. 450 ton bouwen; groter is niet mogelijk. Men beschikt dan over vier overdekte hellingen met een lengte van vijftig en een breedte van acht meter. De markt vraagt echter om steeds grotere vaartuigen. Voor verdere uitbreidingen zou het kanaal naar de werf verder uitgediept moeten worden. De gemeente Amsterdam is echter niet genegen daarin tegemoet te komen. Een verhuizing van de werf is gezien de situatie in de scheepsbouw niet verantwoord. Toch doet men er alles aan de werf draaiende te houden. Interend op eigen vermogen weet Chris Bernhard de werf tot 1983 open te houden, maar moet ook dan sluiten. Daarmee komt er dan een eind aan meer dan eeuw dekschuitenbouw door de familie Bernhard.

Dit artikel is geschreven door Pieter Klein en is al eerder gepubliceerd op de website van www.debinnenvaart.nl
 
 
Bron: www.debinnenvaart.nl
 
lijn
 

Gerelateerde artikelen
ADM
Verschure & Co.
NDSM