Een monument: elf putdeksels

Aanleiding
Sinds enkele jaren staat op de begraafplaats de Nieuwe Noorder een gedenkteken voor de slachtoffers van het Fokkerbombardement. Jaarlijks wordt het bombardement herdacht door overlevenden, hun familie en sinds kort ook schoolkinderen.

Echter, in de buurt die het zwaarst getroffen is, is geen herdenkingspunt van dit bombardement en er is niet zichtbaar wat zich daar in juli 1943 af heeft gespeeld. Alleen als je het weet kan je de verschillen in bouwstijl zien tussen de huizen die voor en na het bombardement gebouwd zijn. Mogelijk heeft het ermee te maken dat het een friendly fire betreft waar minder aandacht aan besteed werd dan aan de bommen die door de bezetter gegooid werden. Het laat echter onverlet dat het een vreselijk stukje geschiedenis is waarbij zeker 206 bewoners gedood werden.

Er kwamen signalen uit de buurt om ook dit stukje geschiedenis een plek te geven.
Het Stadsdeel heeft eind 2016 in samenwerking met Wiseguys Urban Art Projects opdracht geschreven om een serieel kunstwerk te laten vervaardigen dat uitdrukking geeft en gebaseerd is op het Fokker bombardement van 1943. Het kunstwerk beoogt deze gebeurtenis op een of andere manier ‘beleefbaar’ te maken; enerzijds door de locatiekeuze en anderzijds door een koppeling naar de actualiteit.

Door de locatiekeuze (die in relatie staan met vernieuwde architectuur na het bombardement) en door meerdere locaties te gebruiken die verspreid door de woonwijk liggen, sluit de presentatievorm van het serieel kunstwerk aan bij het versnipperde, willekeurige karakter van het bombardement.

Aangezien de aanleiding voor het kunstwerk een afschuwelijk historische gebeurtenis betreft heeft de opdrachtgever een aantal aanvullende wensen meegegeven:
– het kunstwerk moet voor een hedendaags breed publiek de afschuwelijke historische gebeurtenis van de bombardement(en) op een woonwijk onder de aandacht brengen.
– het kunstwerk zou een besef moeten triggeren. Oorlog kan ieder overkomen, en slachtoffers zijn bijna altijd onschuldig.
– hierbij dient het verleden, het heden en de toekomst aandacht te krijgen.
Naast de verwoesting uit het verleden, dient dus ook een perspectief op de toekomst door te klinken, gezien vanuit de tijd waarin we nu leven.
– aandacht voor het feit dat ‘Friendly Fire’ de grootse schade heeft berokkend. Dergelijke fouten krijgen nauwelijks aandacht en worden vaak beschouwd als ‘Collateral Damage’

Op basis van een opdrachtformulering en kunstenaarsselectie werden twee kunstenaars gevraagd een ontwerp te maken voor het kunstwerk Hester Oerlemans is na presentatie van het ontwerp uitgekozen om het kunstwerk te realiseren.

Ontwerp
Het voorstel behelst een 11-tal putdeksels, verspreid over de wijk, met name op pleinen en locaties waar even bij de putdeksels stilgestaan kan worden. De afbeeldingen op de diverse putdeksels vertellen een beeldverhaal, ondersteunt met woorden of korte tekst. Putdeksels in de straat roepen sowieso vragen op: ‘wat zit eronder, wat zit er in de grond?’

De verwijzing naar het verleden wordt door deze presentatievorm versterkt, dat wat in de grond zit wordt al snel met het verleden geassocieerd.

Daarnaast nemen de kunstwerken op deze wijze zo min mogelijk ruimte in. Zodoende blijven de pleinen beschikbaar voor hun bedoelde stedelijke functies en kunnen de kunstwerken op subtiele wijze onderdeel van de stedelijke ruimte zijn.

Toelichting kunstwerk Fokker bombardement
Titel: Friendly Fire
Jaartal: 2018
Kunstenaar: Hester Oerlemans
Opdrachtgever: Gemeente Amsterdam, Stadsdeel Noord
Opdrachtbegeleiding: Wiseguys Urban Art Projects, Marco Cops en Harold Schouten
Uitvoering en technische ondersteuning: Kamp & van Gulik
 
 
Op de website van Friendly Fire kunt u veel meer informatie vinden zoals locaties, verhalen en namen van de slachtoffers).
 
 
Bron: HCAN, www.100jaarvanderpek.nl en www.friendly-fire-amsterdam.nl
 
 

X