Het Ziekenhuis Amsterdam Noord

Op de noordelijke IJ-oever lagen een paar kleine landelijke dorpen. Na de eerste wereldoorlog ontstond het idee van de tuindorpen: tuindorp Oostzaan, tuindorp Nieuwendam en Buiksloot. De bevolking van deze dorpen is voor een groot deel afkomstig van de Zuidhollandse eilanden en werkte in het groeiende bedrijfsleven op de noordelijke IJ-oevers, met name de scheepsbouw. Na de tweede wereldoorlog woonden er zo’n 50.000 mensen.

De gemeente Amsterdam gaf het gebied benoorden Het IJ de bestemming van baggerstortplaats. In 1876 kwam het Noordzeekanaal gereed en een deel van de overtollige bagger daaruit vormde dan ook de ondergrond waarop het ZAN is gebouwd.
De verbinding met de andere stadsdelen aan de zuidelijke IJ oever was gebrekkig. Eerst was er een kettingpont, daarna een kleine stoompont. Lange tijd waren en slechts twee pontverbindingen met de andere stadsdelen. Door het toegenomen autoverkeer werden de wachttijden voor de pont zo lang dat de gemeente zich gedwongen zag een derde pontverbinding tot stand te brengen, de Schellingwoude brug werd aangelegd (1957) en de IJ-tunnel (1968). Ook op het gebied van onderwijs, welzijn en cultuur had het stadsdeel Noord niet veel te bieden: de hoogste schoolopleiding was de ULO, een ziekenhuis was er niet. Er waren weinig gelegenheden voor uitgaan en vermaak, behalve het beroemde Tolhuis.

Het eerste ziekenhuis van Amsterdam Noord – Bron: Wikipedia

De medische voorzieningen in Noord
Voordat het ZAN zijn deuren opende was er een dependence van de GG & GD en hielden enkele medisch specialisten spreekuur in Noord. Er waren veel grote en kleinere bedrijven gevestigd in Noord. Het ontbreken van een ziekenhuis in een relatief geïsoleerd stadsdeel met 50.000 inwoners leverde veel moeilijkheden op. Daarom hebben de directies van deze bedrijven er mede sterk voor geijverd dat het stadsdeel een ziekenhuis zou krijgen. Zij brachten DFL 160.00,= bijeen om te komen tot de bouw van een polikliniek. Al spoedig bleek dat het plan moest worden uitgebreid met de bouw van een ziekenhuis.

Op 21 juni 1955 wordt de Stichting Medische Voorzieningen Amsterdam-Noord (SMVAN) opgericht. Initiatiefnemers van de stichting zijn de Amsterdamse Specialisten Vereniging (ASV), de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering van de Geneeskunde (KNMG), het Amsterdams Centrum voor Rheumatiekbestrijding, de Amsterdamse Vereniging tot Bestrijding van Tuberculose, de Vereniging Bedrijven Amsterdam-Noord, de Stichting Cultureel Wijkcentrum Amsterdam-Noord, de Vereniging Nederlands Hervormde Diakonessen Wijkarbeid, de gezamenlijke Amsterdamse ziekenfondsen, de Algemene Amsterdamse Vereniging voor Genees- Heel- en Verloskundige Hulp.

Oprichten van een ziekenhuis
Het voornaamste doel van de stichting was het oprichten van een ziekenhuis.
In 1956 werd de heer K.L. Sijmons, architect, belast met de uitwerking van de plannen. En in 1957 werd een bouwcommissie geïnstalleerd. In de toekomstige gebouwen werd ruimte gereserveerd voor de kruisverenigingen, het consultatiebureau, de tuberculosebestrijding en het reumacentrum. Het gemeentebestuur stond garant voor de te sluiten leningen. De heer Feike de Boer, oud-burgemeester van Amsterdam en voorzitter van de Vereniging bedrijven in Amsterdam-Noord, werd gemachtigd het bouwproces uit te voeren. In 1961 werd de eerste paal geslagen en op 3 januari 1966 opende het ZAN, onder leiding van de heer A. Wittenburg geneesheer-directeur, haar deuren om de eerste patiënten te ontvangen. Op 2 juli 1966 werd het gebouw officieel geopend door H.K.H. prinses Margriet. Op 1 september 1966 werd in het ZAN de eerste baby geboren.

ovenij Ziekenhuis – Foto: Marion Golsteijn

De opening van het ziekenhuis Amsterdam Noord
Bij opening in 1966 heeft het ZAN 204 bedden. Al in 1975 wordt in overleg met de verantwoordelijk wethouder met het gemeentebestuur overleg gevoerd over de toekomst van het ziekenhuis. De wethouder brengt het ZAN in contact met het LDI en het JZ. Er wordt voor gezamenlijke rekening een onderzoek uitgevoerd naar de Ziekenhuissituatie in Amsterdam-Noord. De conclusie is: dat er onvoldoende capaciteit is, dat er behoefte is aan een continue bezette afdeling traumatologie (eerste hulp), dat er uitbreiding komt van het aantal specialismen. De betrokkenen concluderen dat er een nieuw ziekenhuis nodig is van 500 bedden. Onder politieke druk zullen dat er uiteindelijk 313 worden. De drie betrokken stichtingen richten in 1979 de Stichting Gezondheidszorg Amsterdam op , met als doel te komen tot een nieuw, groter en modern ziekenhuis in Amsterdam-Noord. De huisartsen, die zich verenigd hebben in het Huisartsenoverleg Amsterdam-Noord (HON) worden betrokken bij het ontwerp van het nieuwe ziekenhuis. Op 22 mei 1984 tekenden de drie samenwerkende ziekenhuizen officieel een fusieovereenkomst. Het tekenen van deze overeenkomst betekende de voorgenomen sluiting van de drie bestaande ziekenhuizen en het opgaan in het nieuwe ziekenhuis.

Vooruitlopend op de bouw van het nieuwe ziekenhuis werd intussen op 2 september 1983 in het ZAN als tijdelijke voorziening de afdeling Spoedeisende hulp geopend. Tegelijkertijd was er gewerkt aan een chirurgische care-afdeling, die ook in gebruik kon worden genomen.

Op 24 juni 1987 verlieten de laatste patiënten het ZAN om verder verzorgd te worden in het nieuwe BovenIJ ziekenhuis.

Tenslotte wordt de vereniging SMVAN omstreeks 1996 opgeheven en alle verplichtingen worden door de Stichting BovenIJ ziekenhuis overgenomen.

Het oude ziekenhuisgebouw bestaat nog steeds en biedt plaats nu aan het hotel NH Galaxy. Het hotel telt 290 kamers en 14 vergaderzalen, een restaurant, bar en fitnessruimte. NH Hoteles heeft het hotel compleet gerenoveerd in 2009 en het opende zijn deuren weer op 1 april 2010 onder de naam NH Galaxy. Na 2 eerdere naamswijzigingen, van NH City North naar NH Central Station, is nu weer de oorspronkelijke naam Galaxy teruggekeerd. Golden Tulip heeft eerder ook in het pand gezeten.
 
 
Bronnen: Bovenij Ziekenhuis, ZAN en Stadsarchief van Amsterdam
 
 

X