Zeeslag van Nieuwendam, najaar 1572

Staande aan de noordzijde van het KNSM-eiland, zien we recht aan de overkant van het IJ de haven van Nieuwendam. Ooit heeft op dit gedeelte van het IJ tijdens de tachtigjarige oorlog een strijd op leven en dood gewoed. In 1572 had na De Briel (1 april!) en Vlissingen een groot deel van de Hollandse steden de zijde van Willem van Oranje gekozen. Alleen Amsterdam was Spaans- en koningsgezind gebleven

Didrik Sonoy – Bron: Wikipedia

De edelman Dirck Sonoy was, als de plaatsvervanger van Oranje in het Noorderkwartier, belast met de leiding van de opstand aldaar. Begin oktober hadden de westfriese en waterlandse geuzen zich neergezet aan de overzijde van het IJ langs de Nieuwendammerdijk, en saboteerden daar zoveel mogelijk de Amsterdamse scheepvaart en handel. Zo werden o.a. oude schepen tot zinken gebracht in de vaarroute. In het kader van deze en andere (sabotage-)akties liet Sonoy, die naar verluidt zijn kampement in Schellingwoude had, een schans annex blokhuis (in Nieuwendam later bekend als het Fort) maken bij de haven van Nieuwendam, onder bescherming van enige galeien van Hoorn, Edam en Monnickendam.

Amsterdam had dermate veel last van de opstandige geuzen dat ze in overleg met de Spaanse gouverneur Bossu besloot tot ingrijpen. Op 14 oktober 1572 kwamen tien gewapende koopvaardijschepen met zes kleinere boten “wel ghemonteert met volck en geschut” op de kust van Waterland af. Dat hadden ze niet moeten doen. De geuzen hadden zwaar geschut op de Nieuwendammerdijk gezet, waarmee de Amsterdamse vloot binnen korte tijd aan splinters werd geschoten. Amsterdamse schepen gingen naar de kelder, anderen zeilden in verwarring terug naar de veilige haven aan de zuidkant van het IJ.

De van woede briesende Bossu liet de nederlaag niet op zich zitten en kwam de volgende ochtend bij het krieken van de dag terug met een list: brandende schepen. Het lukte de vloot van de Nieuwendammers echter om de branders aan lagerwal te krijgen waar ze geen schade konden doen. Vanaf de overige Amsterdamse schepen sprongen de Spaansgezinde soldaten op de Nieuwendammerdijk – maar dat hadden ze evenmin moeten doen: ze werden over de volle linie begroet door knetterend musketvuur van achter de dijk en de huizen. Dankzij de slimme strategie van Sonoy dropen de Amsterdamse soldaten in opperste verwarring af richting IJ met achterlating van vele doden en gewonden. Nieuwendam had gewonnen!

Op de website van tipamsterdamnoord staat een uitgebreid artikel over dit onderwerp naar aanleiding van de de herdenking van de Slag om Nieuwendam.
 
 
Bron: Tip Amsterdam Noord en Dichtbij
 
 

X